Srpska pravoslavna crkva 29. januara obilježava Časne verige, veliki praznik posvećen uspomeni na dan kada su lanci spali sa Svetog apostola Petra, simbolično označivši pobjedu vjere nad nevjerjem i tamnicom.

U narodu je ovaj praznik poznat i kao Verige, Verižnjača ili Verižica, a neke porodice ga proslavljaju i kao krsnu slavu. Obilježava se 16. januara po Julijanskom, odnosno 29. januara po Gregorijanskom kalendaru.

Šta se ne radi na Časne verige?

Po narodnom vjerovanju, na ovaj dan:

• ne putuje se, jer dom ostaje „nebranjen“,
• ne šije se odjeća, jer se vjeruje da onaj ko nosi odjeću šivenu na Verige može stradati od groma,
• zvjeri ne napadaju ljude, pa se dan smatra posebno zaštićenim.

Strah od odlaska od kuće u stara vremena „pokrivao“ je sve moguće nesreće – od udara groma, preko zapaljene ljetine, do stradanja stoke.

Kuća treba da zablista u slavu Svetog Petra

Iako se poštuju brojni običaji, Časne verige nisu crveno slovo, pa nema zabrane kućnih poslova. Naprotiv – poželjno je da se dom sredi i uljepša, u čast Svetog Petra, koji se u narodu smatra zaštitnikom doma i porodice.

U nekim krajevima običaj je i da se kućni prag veže lancima, kako bi se dom zaštitio od nečistih sila i zlonamjernih ljudi.

Verige najavljuju blaže vrijeme

Narodno vjerovanje kaže da od Časnih veriga počinje otopljenje:

„Bog usijanim verigama počinje da peče zemlju“, pa se očekuje blaže vrijeme i skori kraj zime.

(Srpskainfo, FOTO: MARINA ĐUKIĆ/RINGIER)

Srpska pravoslavna crkva i vjernici danas proslavljaju Svetog Savu, utemeljivača srpske crkve, države i školstva.

Savindan se obilježava kao školska slava u svim školama u Srpskoj i Srbiji, utemeljivača srpske crkve, države i školstva. Savindan se obilježava kao školska slava u svim školama u Srpskoj i Srbiji.

Sveti Sava, najmlađi sin Stefana Nemanje, kršten kao Rastko, zamonašio se pod imenom Sava i 1219. godine postao prvi srpski arhiepiskop, čime je utemeljena samostalna Srpska pravoslavna crkva.

Običaji i vjerovanja

Savindan (ili Dan Svetog Save) je praznik Srpske pravoslavne crkve koji se uvijek slavi 27. januara (14. januara po starom kalendaru), kojim se obilježava uspomena na Svetog Savu.

Sveti Sava rođen je 1169. godine kao najmlađi sin srpskog župana Stefana Nemanje.

Kršten je kao Rastko, a kada se zamonašio uzeo je ime Sava. Rastko se na Svetoj Gori zamonašio uprkos snažnom protivljenju roditelja koji su mu namijenili vladarsku misiju. Bilo je to oko 1192. godine, na Svetoj Gori, u ruskom manastiru Sveti Pantelejmon.

U Srbiju se vratio 1208. godine da bi pomirio zavađenu braću.

Njegovim ustoličenjem za arhiepiskopa 1219. godine utemeljena je i samostalna Srpska pravoslavna crkva.

Zajedno sa ocem Stefanom, zamonašenim kao Simeon, Sveti Sava je osnovao Hilandar i izgradio još 14 manastira i tako postao ktitor prve srpske duhovne zajednice na Svetoj Gori.

U Studenici je 1209. godine osnovao prvu bolnicu na području srpske države.

Sveti Sava se smatra začetnikom srpske srednjovjekovne književnosti, pa je stoga i zaštitnik prosvjetnih ustanova.

Sveti Sava je 1219. izdejstvovao autokefalnost Srpske pravoslavne crkve, a njegova djela “Nomokanon” i “Sinodik pravoslavlja” postala su pravni i duhovni stubovi srpske državnosti.

Sava se upokojio 1235. godine u bugarskom gradu Trnovu, dok se vraćao sa hodočašća u Jerusalim, nakon diplomatske misije za bugarsku arhiepiskopiju

Sinan-paša spalio je na Vračaru 1594. mošti Svetog Save, koje su do tada bile čuvane u manastiru Mileševa.

Smatra se da su Turci mošti Svetog Save spalili u pogrešnom uvjerenju da će tako uništiti vjeru i svaki njegov uticaj na Srbe.

Iza sebe je ostavio veliki broj pisanih djela: “Žitije Svetog Simeona”, “Karejski tipik”, “Hilandarski tipik” i “Studenički tipik”, “Zakonopravilo”…

Praznik Savindan je u crkvenom kalendaru upisan crvenim slovom: Sveti Sava, prvi arhiepiskop srpski. Praznik Svetog Save je jedan od najvećih hramovnih i porodičnih praznika u srpskom narodu, svetkuju ga mnoge zanatlije.

Dan Svetog Save postao je i školska slava odlukom Sovjeta Knjažestva Srbskog 2. januara 1840. godine, na prijedlog Atanasija Nikolića, rektora Liceja iz Kragujevca.

Praznik se proslavljao kao školska slava sve do 1945. godine, kada je ukinut odlukom vlasti. Poslije poluvjekovne zabrane u komunističkom režimu, ponovo se nastavilo sa proslavljanjem Svetog Save kao školskog patrona.

Na ovaj dan, život svetog Save se okončao i crkva je ustanovila da se ovog dana obilježava uspomena na život i djelo Svetog Save. Upokojio se u ponedeljak 14. januara 1236. godine, u gradu Trnovu u Bugarskoj.

Do procvata svetosavskog kulta je došlo stvaranjem nove srpske države. Još početkom XIX vijeka je nastala poznata Himna Svetom Savi, a zakonom iz 1840. godine njegov praznik postaje školska slava u Srbiji.

Naročito revnosno Svetog Savu praznuju stočari iz raznih krajeva. Poput Svetog Mrate i Svetog Aranđela, sveti Sava se smatra vučjim pastirom.

Mnogi srpski narodni običaji oko Svetog Save vezani su za stoku i za strah od vukova. Pred Savindan se stoka nije smela puštati u šumu, iz straha od vukova, jer bi to za nju bilo pogubno.

Ovih dana ništa nije smjelo da se radi. Britve nisu otvarane da bi vukovima čeljusti ostale sklopljene. A žene nisu smjele ništa da boje u crveno da vukovi ne bi klali stoku. Da bi umolili sveca da vukove okrene od njihovog stada, u mnogim krajevima se ovaj praznik proslavlja vrlo svečano i prije njega se postilo sedam dana.

Postoji mnogo srpskih narodnih vjerovanja vezanih za Savindan, među kojima i to da ako na Svetog Savu grmi, desiće se važni događaji u zemlji.

(Glas Srpske, Foto: Agencije)

Kako je ovih dana u Bosni i Hercegovini debeli minus i hladno vrijeme, mnogi se vraćaju starim običajima i tradiciji svojih nana koje su najbolje znale kako sačuvati toplotu u domovima i na nogama.

Jedan od takvih običaja su priglavci ili pletene pape.

Šta su zapravo priglavci ili pletene pape?

Riječ priglavci (poznati i kao pletene pape) označava vrstu jednostavne obuće ili dodatka za stopala koja se tradicionalno nosila u ruralnim krajevima bivše Jugoslavije, a bila je važan dio narodne nošnje.

Priglavci su najčešće ručno pletene ili tkane vunene papuče ili navlake koje se navlače preko čarapa, a služe za toplinu i zaštitu stopala, naročito kada se nose uz tradicionalnu obuću poput opanaka.

Naziv i običaj potiču iz davnina, a ova obuća nije bila samo praktična već i estetski ukrašena šarenim vezom i motivima karakterističnim za pojedine krajeve.

Uloga u narodnoj nošnji

U tradicionalnoj nošnji različitih naroda na Balkanu, obuća poput priglavaka ili pletenih papa imala je posebno značenje. Osim što su štitili stopala od hladnoće i neudobnosti, predstavljali su i dio identiteta i kulture.

Posebno su bili neizostavni tokom hladnih zimskih mjeseci. S obzirom na najave oštrog hladnog talasa i niskih temperatura koje dolaze u narednim danima širom Bosne i Hercegovine, priglavci su još jednom postali ne samo simbol tradicije, već i prava praktična zaštita od minusa, piše Avaz.

Primjeri iz tradicije

U mnogim starim pričama i opisima, priglavci su predstavljani kao vunene, tople navlake koje su se navlačile preko vunenih čarapa i često bile bogato ukrašene vezom. Muškarci su ih nosili uz opanke kako bi im stopala ostala zaštićena i topla tokom hladnih zima.

U pojedinim krajevima, ovi pleteni ili tkani priglavci poznati su i pod nazivima poput bičve, nazuvci ili suknene, ali svi imaju istu svrhu i način izrade.

Dio zanata i kulturnog naslijeđa

U nekim dijelovima Bosne i Hercegovine i danas se održava tradicija pletenja priglavaka ili pletenih papa, izrađenih od prirodne vune u različitim bojama. Ovi rukotvorni proizvodi često se smatraju dijelom etno industrije i važnim dijelom kulturnog naslijeđa.

Ukoliko već niste, možda je sad pravo vrijeme da se prisjetimo ove tradicionalne obuće i njene praktične vrijednosti u svakodnevnom životu.

(Srpskainfo, FOTO: MIOMIR JAKOVLJEVIĆ/RINGIER)

Ušteda električne energije je važna za svako domaćinstvo - ne samo da smanjuje mjesečne račune, već doprinosi i očuvanju životne sredine.

Uz nekoliko jednostavnih promjena u svakodnevnim navikama i korišćenje energetski efikasnih uređaja, svako može doprinijeti povećanju energetske efikasnosti. 

Ono što se ispostavilo kao odličan savjet za uštedu energije je isključivanje uređaja o kom vjerovatno niste razmišljali. 

Naime, kako električari otkrivaju jedan od uređaja koji dosta troši, a nije neophodan tokom noći je internet ruter. 

Zbog toga je preporuka da ga isključujete tokom noći, a Njemačka Savezna agencija za zaštitu životne sredine istakla je ovo kao posebno važno ako ruter ne može da se isključi jer koristi telefonsku liniju. U tom slučaju, savjetuje se kupovina rutera koji ima opciju da isključi WI-FI funkciju kada se ne koristi. 

Napomenuto je i da internet ruter ne troši više struje od, na primijer, frižidera ili drugih velikih uređaja, ali njegovo redovno isključivanje može donijeti primijetne uštede, prenosi Politikin Magazin.

Uređaji koji štede najviše struje:

LED sijalice – troše i do 80 odsto manje energije od klasičnih sijalica i traju duže.

Inverterski klima uređaji – koriste inteligentno upravljanje radom kompresora, pa troše manje struje u odnosu na klasične klime.
A+++ frižideri i zamrzivači – troše do 50 odsto manje struje od starijih modela sa nižim energetskim razredom.

Mašine za pranje veša i sudova sa eko programima – smanjuju potrošnju struje i vode.
Indukcione ploče za kuvanje – efikasnije su od klasičnih električnih ringli i troše manje energije.

Savjeti za dodatnu uštedu:

Isključite uređaje iz utičnice kada ih ne koristite – punjače, TV i računari u režimu na čekanju i dalje troše struju.

Koristite produžne kablove sa prekidačem da isključite više uređaja odjednom.
Pratite potrošnju pomoću pametnih utičnica ili mjerača energije.

Podesite termostat na bojleru i grijanju na optimalne temperature (bojler 50-60, grijanje 20-22 stepena).

(Glas Srpske, Foto: Ilustracija)